Wie Is Verantwoordelijk Als AI Een Fout Maakt? Dit Zegt De AFM Tegen Accountants

Categorie: Nieuws

Steeds meer accountants gebruiken AI bij hun werk, en de output ziet er vaak overtuigend uit: logisch opgebouwd, consistent en op het eerste gezicht moeilijk te weerleggen. Toch verandert dat niets aan wie er verantwoordelijk is als het misgaat. Dat benadrukt Accountancy Vanmorgen vandaag: voor de Autoriteit Financiële Markten (AFM) is het antwoord helder, ongeacht wat een AI-tool doet binnen een controleopdracht, de accountant blijft eindverantwoordelijk voor de uitkomst.

Waarom de AFM waarschuwt voor 'overreliance'

De AFM kondigde eerder al aan vanaf najaar 2026 het toezicht op AI en audittooling te intensiveren, met expliciete aandacht voor de manier waarop kantoren technologie inzetten binnen controleopdrachten. Een centraal punt daarbij is wat de toezichthouder 'overreliance' noemt: het risico dat AI-uitkomsten worden overgenomen zonder kritische toetsing, juist omdat die uitkomsten er zo menselijk en overtuigend uitzien. Dat risico is niet denkbeeldig. AI-modellen hallucineren nog regelmatig en presenteren dan onjuiste informatie met dezelfde stelligheid als correcte informatie. Accountantweek bevestigt dat beeld: de toezichthouder stelt drie aanvullende verwachtingen aan het gebruik van generatieve AI. De mens blijft eindverantwoordelijk voor controle en interpretatie van resultaten, AI-uitkomsten moeten herleidbaar en reproduceerbaar zijn, en gegevensbeveiliging staat centraal.

Een leidraad die al langer klaarligt

Deze verwachtingen staan niet op zichzelf. De beroepsorganisaties NBA en NOREA publiceerden afgelopen zomer al de 'Leidraad 2: AI toegepast', met concrete voorbeelden van technologietoepassingen en voorwaarden om te voorkomen dat AI als een ondoorzichtige black box functioneert binnen een kantoor. Die leidraad richt zich niet alleen op openbaar accountants en IT-auditors, maar nadrukkelijk ook op mkb-accountants en andere professionals die dagelijks met de administratie van kleinere ondernemingen werken. De kernboodschap van de AFM komt op hetzelfde neer: AI mag het werk vergemakkelijken, maar mag het professionele oordeel nooit vervangen. De doorslaggevende vraag is steeds of je kunt uitleggen hoe een uitkomst tot stand is gekomen, en dat ook aantoonbaar kunt maken.

Wat betekent dit voor jouw boekhouding

Ook als je geen wettelijke controle laat uitvoeren, is dit principe relevant voor jou als ondernemer. Steeds meer boekhoudsoftware en boekhouders gebruiken AI om facturen te herkennen, btw-aangiftes voor te bereiden of jaarcijfers te analyseren. De regel die de AFM voor accountants formuleert, geldt in de kern net zo goed voor jouw administratie: een tool die een boeking automatisch classificeert, neemt de verantwoordelijkheid niet van je over. Zoals we eerder al schreven naar aanleiding van onderzoek naar AI-fouten die de bestuurskamer bereiken, loopt de technologie in de praktijk vaak vooruit op de controle erop. Blind vertrouwen op een slimme tool is dus geen strategie, het is een risico dat je zelf draagt als het misgaat bij de belastingdienst of een investeerder.

Daarom is het belangrijk dat automatisering in je boekhouding traceerbaar blijft in plaats van een black box te zijn. Bij Cleverboek verwerkt de boekhoudbot facturen en bonnetjes automatisch, maar afwijkende of onzekere boekingen blijven zichtbaar zodat je kunt zien en controleren wat er gebeurt, precies het punt dat de AFM benadrukt. Wil je die controle liever niet alleen dragen, dan combineert de boekhoudservice van Cleverboek die automatisering met een boekhouder die op de belangrijke momenten meekijkt.

De boodschap van de AFM is uiteindelijk simpel: AI mag je werk sneller maken, maar de verantwoordelijkheid voor wat er met jouw cijfers gebeurt, blijft bij een mens. Zorg dat je altijd kunt uitleggen hoe een boeking of aangifte tot stand is gekomen, ook als een tool het grootste deel van het werk deed.